100+ Từ điển tiếng Nghệ An – Vừa buồn cười vừa thâm thúy

0
3367
tu-dien-tieng-nghe-an

Bắt đầu từ vần A, B, C – Từ điển tiếng Nghệ an

…  Chị (VD: Ả đi chợ về rồi à = Chị đi chợ về rồi à? dùng trong xưng hô thường ngày)
Ả nậy … Chị lớn, chị cả trong nhà
Ăn phúng … Ăn vụng
Ầy … ừ, đồng ý (VD:  Ăn cơm xong rồi hãng làm nhé? -> Trả lời: Ầy (có nghĩa là đồng ý với yêu cầu của người hỏi)
Ắc lè … Khủy chân (Đau hết cả Ắc lè … đau hết cả khủy chân)

Bả nhả, Bả chả … Nhiều, rất nhiều {VD: Hỏi: Tấm ruộng lúa đấy đã cấy xong chưa? -> Còn bả chả (Có nghĩa là ruộng cấy chưa xong, đang còn rất nhiều}
Ba Trắp… Ba trợn, mất nết {Dùng để chỉ tính nết của một ai đó VD: Cái thằng ba trắp, ba trợn -> Có nghĩa là cái thằng tính nết không ra gì}. Giọng Nghệ an là thế đấy bạn ạ
Bậm …  bụ bẫm, mập, to. (dùng chỉ người hoặc động vật cây cối tùy vào từng hoàn cảnh)
Bạo… mạnh khỏe, bảo dãn mạnh miệng tùy từng ngữ cạnh
Bàu … cái ao nước, cái đầm nước (VD: Cái bàu ngoài kia nhiều nước quá … Cái ao ngoài kia nhiều nước quá)
Bâu … túi quần, túi áo
Bạy, cạy… Bẩy lên, bẩy lên (dùng chỉ đồ vật VD: Đã cạy tảng đá lên rồi, có nghĩa là đã bẩy được tảng đá nổi lên khỏi mặt đất)
Be, Hiêu, Hươu… be rượu, chai rượi, hươu rượu (Các bác bạn nam muốn làm rể Nghệ an thì chú ý nhé. Phải học được những từ điển tiếng Nghệ an cơ bản nhất)
Bénh, miếng bénh … bánh, miếng bánh
Bẹo … véo (VD: Bẹo vào má em bé … Véo vào má em bé)
Bíu có nghĩa … bám (VD: búi vào cành cây… bám vào cành cây
Bổ … bị ngã, bị té (VD: bị bổ xe … Bị ngã, bị té xe)
Bọn bay … Các bạn (Bọn bay vào ăn cơm … các bạn vào ăn cơm)

Búi … buộc (VD: Búi cái tóc lại cho gọn gàng… buộc cái tóc lại cho gọn gàng)
Bơng … bưng, bê (VD: Bơng nồi cơm -> Bưng, bê nồi cơm)

Bôộng … cái lỗ (VD: Cái Bộông ở gốc cây … Cái lỗ ở gốc cây)
Bóoc … bóc (VD: bóoc vỏ chuối -> bóc vỏ chuối
Bốôc … bốc (VD Bốôc một nắm gạo -> bốc một nắm gạo)
Bu, bâu … tập trung vào, tập trung lại
 …. quả bầu
Bửa dưa..bổ quả dưa. (VD: bửa củi, bửa quả dưa …. Bổ củi, bổ quả dưa hấu)
Bựa ni …. hôm nay
Bẹp … em, em gái (VD: con bẹp này … con em này. Chỉ dùng trong xưng hô thôi nhé. Một số bạn vẫn hay thắc mắc bẹp tiếng Hà tĩnh là gì, bẹp tiếng nghệ an là gì đúng không nào? đấy là cách gọi rất thân mật đấy các bạn ạ)

tu-dien-tieng-nghe-an

Cại chắc  cãi nhau
Cẳm rẳm … cằn nhằn
Cắm … cắn (VD: Cắm miếng ổi -> Cắn miếng ổi)
Cấy Cạu, cấy rá … cái rổ nhỏ,
Cảy … sưng lên: (VD: bị ong chích cảy mặt-> Bị ong chích xưng phù lên)
Cenh … canh (VD: Nồi cenh chua … Nồi canh chua)
Chạc … dây  (VD: chạc chun … dây chun)
Chi … gì. (VD: Chi rứa … gì thế, gì vậy). Bạn nào đang thắc mắc chi rứa là gì cũng đã hiệu được nghĩa nhé
Chộ … nhìn thấy (Vừa chộ thằng bé đi qua … Vừa nhìn thấy thằng bé đi qua)
Cái môi … Cái thìa (Lấy hộ anh cái môi … Lấy hộ anh cái thìa)

Con tru … Con trâu  (Con tru ni béo quá … Con trâu này béo quá)
Chin … chân (VD: đôi chin … Đôi bàn chân)

Chỉn là chỉ nhớ đi!
Chổm ngổm … Ngồi xổm (VD: Ngồi chổm ngổm … Ngồi xổm)
Chóe  … chum (VD: cái chóe … Cái chum)
Cố … Cụ (VD: Ông cố … Ông cụ, cụ ông)
Cộ … cũ (VD: Cái quần cộ lắm rồi … Cái quần cũ lắm rồi)
Cộ còn nghĩa khác là mâm cỗ, dọn cỗ, làm cỗ
Cởi lổ … cởi truồng, không mặc quần áo
Cợi … cưỡi (VD: Cợi ngựa… cưỡi ngựa)
Cơn … cái cây (cơn xoài … Cây xoài)
Cộôc … cái gốc cây
Cức … Bực tức, bực mình
Cun … con (Cun cái không chịu học hành…. Con cái không chịu học hành)
Cươi … cái sân trước nhà
Cồi, cùi … Lõi (cùi ngô, cồi ngô … lõi ngô)
Cấy đòn… Cái ghế
Coi … Xem (đi coi phim … đi xem phim)
Choa … tớ, mình (quê choa … quê tớ, quê mình. Ví dụ dân quê choa … người quê tớ, dân quê mình. Bạn nào thắc mắc quê choa là gì thì có câu trả lời rồi nhé)
Chủi … chổi (VD: Lấy chủi quét nhà … lấy chổi quét nhà)
Cào cào …. Châu chấu (con châu chấu ở các ruộng lúa đó bạn)
Cá tràu … Cá quả (Nghệ An gọi con cá quả, cá lóc là con cá tràu các bạn ạ)
Cù cu … Bồ câu (Con chim cù cu … Con chim bồ câu)
Coi …. Xem (VD: Tối ni coi phim chi … Tối nay xem phim gì)

Bắt đầu từ vần D, E – Từ điển tiếng Nghệ an

Dam … con cua đồng (đấy là đặc thù của tiếng nói xứ nghệ đấy các bạn ạ, ở quê nghệ an ít ai dùng từ cua đâu mà toàn dùng từ dam, con dam thôi :))
Dènh … dành (VD: để dènh đồ ăn… để dành đồ ăn)
Du, con du … con dâu
Dắc … dắt (VD: dắc đứa bé đi chơi… dắt đứa bé đi chơi; đi dắc trâu … đi chăn trâu )
Dồi … ném (VD: Dồi cái viên gạch … ném cái viên gạch)
Dợ … tháo dỡ (VD: dợ nhà … Tháo dỡ nhà cửa)
 … dấu, dấu diếm
Dui … mũi khoan, mũi dùi.
Dẹp … lép (hạt lúa dẹp… hạt lúa bị lép: chỉ dùng cho hạt lúa, hạt thóc)
Dụa … cái giũa
Dắm ló … giấm lúa (Bổ xung thêm những chỗ lúa bị chết, trồng bổ xung thêm)
Dún … lỗ rốn (chỉ bộ phận trên cơ thể)
Dừ … bây giờ, lúc này (Dừ làm gì tiếp … bây giờ làm gì tiếp)

Đạ Ngá … đỡ ngứa (Đạ: có nghĩa là đỡ, giảm, thoải mái; Ngá: ngứa)
Đạy … cái giỏ,cái túi,
Độ … đậu, đỗ (VD: Thi độ đại học … thi đậu, thi đỗ đại học)
Đít … mông (chỉ bộ phận trên cơ thể)
Địt … xì hơi (tiếng nghệ mà J)
Đi nhởi… đi chơi (Đi nhởi không? … Đi chơi không?)
Đập chắc … Đánh nhau (2 anh em lại đập chắc ah … 2 anh em lại đánh nhau ah)
Đọi … bát (VD: Chiếc đọi ăn cơm … chiếc bát ăn cơm)
Địu … Bồng, bế
Đút … đốt (chỉ dùng khi bị côn trùng đốt)
Đụa … đũa (VD: đụa ăn cơm … đũa ăn cơm. Từ điển tiếng nghệ mà, dấu ngã thì chuyển thành dấu nặng hết rứa đó)
Đàng … con đường (VD: con đàng đó buổi tối vắng lắm … Con đường đấy buổi tối vắng vẻ lắm)
Đông Ngài … đông người. (Trong tiếng nghệ Ngài chính là người)
Đúa …. Rổ, rá Đẹo gộ … 1 đẽo gỗ (lại không nói được dấu ngã đây mà)

Đôộng… đồi (VD: Lên Độông bứt sim … lên đồi hái sim)
Đâm gạo … giã gạo

Enh là anh bạn nhớ,
 … đại tiện (ị) đấy các bạn ạ
Eng … Anh (Eng trai, eng yêu … Anh trai, anh yêu. Nghe rất buồn cười nhưng cũng phải để ý nhé các bạn đôi lúc bạn được tỏ tình bằng tiếng nghệ an thì sao :)) ví dụ: em yêu anh tiếng nghệ an thì có thể nói là em yêu eng
Eng hè … Anh nha (VD: Chiều tới đón em đi xem phim eng hè … chiều tới đón em đi xem phim anh nha)

Bắt đầu từ vần G, H – Từ điển tiếng Nghệ an

Ga … Gà (VD: Con ga … Con gà. Chỉ dùng cho con gà thôi các bạn ạ, Chứ con bò thì vẫn gọi là con bò chứ không gọi là con bo)
Ghi … cái Gai (VD: đi chân đất bị dẫm phải ghi … đi chân đất bị dẫm phải gai)
Gấy, con gấy … Gái, con gái. Cái này dùng phổ biến cả nghệ an hà tĩnh, nhiều lúc tiếng Hà tĩnh nghe buồn cười đáo để các bạn nhỉ
Gừn … Gần (VD: gừm lắm… gần lắm; gừn xong … Gần xong)
Gơ Chạ, Gơ cha, Gờ chà …. Ôi trời,  Ôi chao! – Tiếng Nghệ an địa phương mỗi vùng một khác nhau nhưng gần như có vần và điệu lại rất giống nhau
Gấu … hạt gạo (Nói là từ điển tiếng nghệ nhưng hạt gạo mà gọi là gấu thì chỉ có các bạn ở Đô Lương, Anh sơn Nghệ an mới dùng thôi)
Gởi … Gửi (VD: gởi quà … Gửi quà)
Gầng, củ gầng … Gừng củ Gừng
Gàng, gàng lại … ngăn, ngăn lại, cản lại

Hại … Sợ, sợ sệt, hãi hùng
Hò, họ … dừng, dừng lại (Là ngôn ngữ khi người ra lệnh cho trâu, bò dừng lại!)
Hun, hun môi, hun má… Hôn, hôn môi, hôn má. Học tiếng Nghệ An cũng thấy thư giản lắm phải không các bạn? =))
Hồng …à? (Dùng trong những câu phỏng đoán, VD: ăn cơm rồi hồng? … ăn cơm rồi ah, ăn cơm rồi phải không?) Có những từ dịch tiếng Nghệ an hơi khó hiểu chút nhỉ, nhưng yên tâm là khi nói chuyện trực tiếp với 1 người Nghệ an thì trong ngữ cảnh nhất định bạn sẽ thấy lại rất đơn giản
Hâm, hâm lại … nấu, nấu lại (Chỉ dùng trong nấu nướng)
Hốt, hốt lên … bốc, bốc lên (VD: Hốt lúa …. bốc lúa, bốc lúa lên)
Hột … Hạt (VD: Hột lạc … hạt lạc)
Hãi….sợ

Bắt đầu từ vần I, K – Từ điển tiếng Nghệ an

Khau … cái Gàu ( Chính là cái gàu để tát nước)
Khái, con khái … hổ,  con Hổ (ám chỉ chúa tể sơn lâm, con khái chính là con hổ)
Khun, khun ranh, khun rênh …  Khôn, khôn ranh
Khẳm … Mùi (ám chỉ có mùi lạ khó chịu)
Khu … cái Mông (Chỉ bộ phận trên cơ thể con người. Các bạn hay hỏi khu tiếng nghệ an là gì thì giờ đã rõ rồi nhé)
Khở … Gỡ. (VD: Khở lưới … gỡ lưới, thường gặp ở người dân ven biển, làng chài
Khén, khô khén … Khô, sấy khô (Dùng cho các loại nông sản cần phơi, sấy khô)
Khun nậy…. khôn lớn
Khe … Con suối (VD: Con khe mùa mưa nước nhiều … Con suối mùa mưa nước nhiều)
Kệ tau …. mặc tôi (VD: Làm chi kệ tau … Làm gì mặc tôi)
Khái tha … Hổ bắt (các cụ nghệ an hay gọi chứ giới trẻ nghệ an giờ rất ít dùng)

Bắt đầu từ vần L, M. N, O – Từ điển tiếng Nghệ an

Lả, ngọn lả …. lửa,  ngọn Lửa,
Lắt, lắt rau … Tỉa, nhặt rau
Lậy … dỗi, giận dỗi. Nghe hài lắm phải không các bạn. Chính vì thế mà danh sách các truyện cười tiếng nghệ an cũng nhiều vô kể hoặc có rất nhiều bài thơ tiếng nghệ an, nhưng quan trọng là họ dùng tiếng địa phương trong đó rất nhiều
, cây ló … cây Lúa
Lưa … đang còn (VD: lưa bao nhiêu người nữa …. Đang còn bao nhiêu người nữa. Tiếng nghệ mà bạn! Phong phú quá trời)
Lút … Ngập (VD: nước lút tận chân … nước ngập tận chân)
Lót Lét  … Rón rén, lén lút.  
Lôông Cơn …. Trồng cây. (VD: Lôông cơn gây rừng … Trồng cây gây rừng. Từ điển Nghệ An phóng phú lắm phải không bạn?)
Lộ … Chỗ (VD: Đồ này để lộ mô … Đồ này để chỗ nào)
Lọoc … Luộc (VD: Lọoc gà … Luộc gà)
Lằng, con lằng … con nhặng, con ruồi
Loọc nhừ, loọc kỹ …Luộc kỹ (VD: “loọc rau” dịch tiếng nghệ an là “Luộc rau”)

Ngái … Xa (Về quê anh ngái quá … Về quê Anh xa quá)
Nác … Nước (Chỗ này nác su … chỗ này nước sâu;  cho anh xin miếng nác … Cho xin miếng nước)
Nhác … lười (Dạo này nhác ra ngoài …. Dạo này lười ra ngoài)
Nôốc … Thuyền (Cái nôốc lớn quá … Con thuyền lớn quá)
Ngá khu … Ngứa mông ( hết lời khỏi giải thích luôn)
Nỏ nhởi … không chơi (Nỏ nhởi với mi … không chơi với mày). Các bạn cứ thắc mắc nhởi tiếng nghệ an là gì thì bạn chỉ cần hiểu nhởi chính là chơi hoặc các từ đồng nghĩa cũng được nhé
Nậy … lớn (dạo này nậy hey … dạo này lớn hey)
Ngoẹo … cong, rẽ (VD: Ngoẹo sang trái … rẽ sang bên trái)
Nỏ mần răng cả … không việc gì J Tiếng Nghệ tĩnh rứa đó các bạn ạ J
Ngài … người (Con ngày ngài lạnh lùng … Con người lạnh lùng)
Ngong, ngóng …. Nhìn (trông ngóng) (VD: Đang ngóng chi rứa … Đang nhìn gì thế)

Mạ … Mẹ (VD: Mạ đã ăn cơm chưa? … mẹ đã ăn cơm chưa?). Nếu muốn làm rể, làm dâu Nghệ an thì cũng phải biết mẹo nói tiếng Nghệ an nhé các bạn. 
Mệ … mẹ (VD: Mê đã ăn cơm chưa? … mẹ đã ăn cơm chưa?)
Mạn … Mượn (VD: Cho tớ mạn cái bút … Cho tớ mượn cái bút)
Mạo, cái mạo … Mũ, cái mũ (VD: Trời nắng ra ngoài thì nhớ đội cái mạo… trời nắng đi ra ngoài thì nhớ đội cái mũ)
Mấn … Váy (VD: Cái mấn đẹp quá … Cái váy đẹp quá. Từ điển Nghệ an nhiều lúc cũng hài hước phải không các bạn?)
Mần … Làm (VD: đi mần từ sáng sớm … đi làm từ sáng sớm)
Mi … Mày (Cái này không chỉ là từ điển miền trung mà nhiều nơi vẫn dùng). Một số bạn có Comment hỏi là những câu chửi tiếng nghệ an hay cách chửi nhau bằng tiếng nghệ an nhưng mình nghĩ các bạn không cần phải tìm hiểu vì nó không còn phù hợp và ngày nay thì người dân địa phương nghệ an cũng gần như không dùng đến nó nữa
Mồ … Nào ( VD: Ăn cơm mồ … ăn cơm nào)
Me, con me … Bê, con bê (con bò mới sinh ra ý mà)
Mọi, con mọi … Muỗi, con Muỗi (VD: chỗ này mọi nhiều lắm … Chỗ này muỗi nhiều lắm)
Mun …. tro bếp (Xúc mun ra bón ruộng trồng rau … Xúc tro bếp ra bón ruộng trồng rau)
Mụ tra…. Bà già (đấy là các dùng từ xứ nghệ mình nghĩ là các bạn hiểu được từ nầy)
Mớ … mơ (tối qua nằm ngủ mớ thấy …. Tối qua nằm mơ thấy)
Mui…môi (VD: Mui con em nớ khi mô cũng đỏ chót đi … môi con em đấy lúc nào cũng đỏ chót)
Mắc … bận (VD: chiều ni mắc chi không … chiều nay bận gì không?)
Mói … muối ( Lọ mói … lọ muối; cho xin ít mói … cho xin ít muối)
Mụ gia … Mẹ chồng (vẫn giống với cách gọi của các vùng miền khác phải không các bạn)

O … Cô (em, chị gái của bố)

Bắt đầu từ vần T, R – Từ điển tiếng Nghệ an

Trấy … quả, trái cây (trấy gì … quả gì, trái cây gì. Mọi người hay thắc mắc tiếng nghệ trấy là gì? – Tiếng nghệ an khó nghe lắm phải không các bạn, vừa dùng từ địa phương lại còn nói nặng nữa 🙂
Tra … Gác bếp (Tra cái rổ lên …. Gác cái rổ lên trên bếp đấy các bạn ạ)
Thúi … hôi (Nghe mùi thúi thúi … ngửi thấy mùi hôi hôi) – tiếng nghệ rứa đó các bạn ạ, hài lắm phải không?
Trúp vả …cái đùi (VD: Con gái gì mà trúp vả đã khiếp … Con gái gì mà bắp đùi to thế)
Túi , bâu… Cái túi (Cái túi quần)
Trâu … Con trâu. Tuy nhiên 1 số khu vực Nghệ an vẫn gọi con sâu là con trâu J
Trọi trốc … Gõ đầu (VD: Hồi bé đi học toàn bị cô trọi trốc … Ngày bé đi học toàn bị cô giáo gõ đầu)

Tau … tao (VD: mi đưa cây nớ cho tau … mày đưa cái đấy cho tao)
Trôốc… Đầu ( VD: Nghe mi nói mà tau đau trốôc quá … nghe mày nói mà tao đau hết cả đầu)

Trốc cúi, trốc gúi … đầu gối (VD: đi bộ nhiều đau hết trốc cúi …chính là đi bộ nhiều đau hết đầu gối)
Trự … chữ (VD: trự nghĩa xấu quá … chữ nghĩa xấu quá {các dùng của người huyện Thanh chương và Nam Đàn})
Toóc … thóc ( chính là hạt lúa đấy bạn ạ). Ngôn ngữ xứ nghệ cũng hài lắm các bạn ạ :))
Trụt quỳn … tụt quần (VD: Thằng tèo chơi bị đám bạn trụt quỳn … thằng Tèo chơi bị đám bạn tụt quần)
Trôộc… Dốc (Đường dốc)

Tróc tru (nhiều người cứ hỏi tróc tru tiếng nghệ an là gì? Thực chất đây là lời mắng đấy các bạn ạ, nó giống như các câu nói “nói như nước đổ lá mùng”, “vịt nghe sấm” nghĩa là khi bảo cái gì đấy nhưng các bạn không hiểu hoặc không làm theo

Ruốc hôi … mắm tôm (Nghệ an gọi mắm tôm chính là ruốc hôi đấy các bác ạ))
Rứa hè … Thế thôi (ăn cơm đảm bạc rứa hè … ăn cơm đảm bạc rứa thôi)
… Rừng (Trong rú nhiều muỗi lắm … trong rừng nhiều muỗi lắm)
Rào … sông ( ra rào đánh cá …. Ra bờ sông đánh cá)
Ra răng … thế nào (Anh muốn lấy em làm vợ, ý em ra răng … Tiếng nghệ có nghĩa là Anh muốn lấy em làm vợ, ý em thế nào? Đấy tiếng nghệ an Hài hước không các bạn!)
Rứa … Thế (Làm như rứa … Làm như thế; ăn rứa … ăn như thế. Những bạn thắc mắc hay hỏi rứa là gì, rứa tiếng nghệ an là gì giờ thì hiểu rồi nhé
Rạc … xác xơ
Ra ngây, ra dại… .Tâm thần. Càng tìm hiểu thì thấy những câu nói tiếng nghệ an càng nhiều nhỉ :))

Roọng … Ruộng (VD: Tấm rọong ni mấy sào …tấm ruộng này mấy sào)
Rờ … sờ (Rờ tay vào … sờ tay vào) :J các anh trai nhớ nhé

Mô – tê – răng – rứa là gì?

Những câu hỏi như kiểu mô tê răng rứa là gì, nghĩa của từ mô tê răng rứa, chi mô răng rứa hay mô nghĩa là gì, chi nghĩa là gì? Nghe có vẻ đâu đầu lắm phải không các bạn? Nhưng thực ra nó đơn giản lắm.
… đâu (đi mô đó … đi đâu đó. VD. Anh/Chị đi mô đó… Anh/Chị đi đâu đó)
… kia (ở đằng tê … ở đằng kia; ở chỗ tê … ở chỗ kia)
Tít … rết  (Con tít … con rết)
Trách bù ….Nồi đất
Tắn … rắn (Con tắn … con rắn)
Răng … sao (bài toán này làm răng, bài toán này mần răng … bài toán này làm sao; món ăn này chế biến răng… món ăn này chế biến sao)
Rứa … đấy, thế (sao rứa, răng rứa … sao đấy, sao thế)

Comment thật lòng đi, bạn có thấy khó hiểu với kiểu nói chi mô răng rứa là gìrăng mô chi rứa của mấy bạn quê Nghệ an đi học, đi làm ở thành Phố không vậy ?

Một số từ khóa liên quan khác:

Tiếng nghệ có thanh gì
Trai xứ nghệ nhưng anh yêu gái bắc
Tiếng nghệ có phần đầu là âm gì

Trên đây là những từ điển tiếng Nghệ An cơ bản nói riêng và bộ từ điển tiếng miền trung nói chung … hãy comment những từ địa phương, tiếng Nghệ mà bạn thắc mắc ở phía dưới nhé

Xem thêm:
Quả khu mấn đặc sản của Nghệ an, Hà tĩnh
Top 12 đặc sản Nghệ an nhất định phải thử khi ghé thăm
Ẩm thực cháo lươn – món đặc sản của người nghệ an